Sygn. akt III AUa 237/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Michał Bober
Sędziowie: SA Daria Stanek
SA Grażyna Czyżak
po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2020 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy I. W. przeciwko Dyrektorowi Zakładu (...) MSWiA w W. o wysokość policyjnej renty rodzinnej na skutek apelacji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSW w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt IV U 1383/19

oddala apelację

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni odwołała się od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie ustalającej wysokość renty rodzinnej od dnia 1 października 2017 r. przy uwzględnieniu przepisów art. 22a oraz 15 c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 poz.708 ze zm.).
Pozwany wnosił o oddalenie odwołania.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił decyzje i przyznał wnioskodawczyni prawo do przeliczenia renty rodzinnej poczynając od dnia 1 października 2017r. w kwotach ustalonych z pominięciem art. 24a wskazanej powyżej ustawy.
I. W. pobiera rentę rodzinną po małżonku B. W., który pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej od 1950 r. do 31 lipca 1980 r., kiedy to przeszedł na emeryturę milicyjną.
Według informacji IPN o przebiegu służby B. W., w okresie od 1 listopada 1950 r. do 31 lipca 1980 r. pełnił on służbę na rzecz
totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy …co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 12 września 2018 r. IPN wskazał, że z akt personalnych B. W. wynika, że nie pozostawał w dyspozycji (...) lub Szefa
WUSW. Brak dokumentów, z których wynikałoby, że podjął bez wiedzy i zgody przełożonych czynną współpracę z osobami lub organizacjami działającymi na rzecz niepodległości Państwa Polskiego.
Jak ustalił Sąd Okręgowy, w niniejszym stanie faktycznym brak jest jakichkolwiek dowodów na przestępczą działalność zmarłego B.W., a ustawa nowelizująca wprowadziła zasadę, iż każdy kto pozostawał zatrudniony w służbach bezpieczeństwa wykonywał służbę na rzecz państwa totalitarnego. Wobec tego doszło do przyjęcia przez ustawodawcę odpowiedzialności i winy zbiorowej. Wątpliwości budzi fakt przeniesienia odpowiedzialności za czyny zmarłego męża (nieudowodnione) na ubezpieczoną na płaszczyźnie świadczeń rentowych.
Przepisy prawa podlegają kontroli sądowej pod względem respektowania zasad ujętych w Konstytucji RP oraz praw podstawowych wynikających z prawa unijnego. W ocenie Sądu art. 24a w zw. z art. 13b omawianej ustawy godzi w wiele unormowań konstytucyjnych i wyrażonych w prawie unijnym. Regulacje te nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od systemu prawa Unii Europejskiej i wartości konstytucyjnych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2).
Nadto na podstawie art. 9 ustawy zasadniczej Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. W myśl art. 178 ust. 1 Konstytucji sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.
Stosownie do treści art. 87 ust. 1 Konstytucji źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. W myśl art. 9 Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Ponadto art. 91 ust. 1 stanowi, że umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. W polskim systemie prawnym funkcjonuje zatem zasada pierwszeństwa prawa unijnego i skutku bezpośredniego.
W realiach niniejszej sprawy dla oceny zaskarżonej decyzji ograniczającej prawa emerytalno-rentowe byłych funkcjonariuszy służbw okresie przed 1990 r. i członków ich rodzin zasadnicze znaczenie mają zasada godności, demokratycznego państwa prawnego, sądowego wymiaru sprawiedliwości, niedyskryminacji, proporcjonalności i ochrony prawa własności.
Sąd Okręgowy odwołał się do istoty pojęć godności człowieka sięgając do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 4 kwietnia 2001 r., sygn. akt K 11/00) oraz Karty Narodów Zjednoczonych, (...) Deklaracji Praw Człowieka, Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, preambuły Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jak również w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, który stanowi, że Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne Państwom Członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn.
W realiach niniejszej sprawy uznanie zmarłego męża ubezpieczonej za wykonującego służbę na rzecz państwa totalitarnego, bez udowodnienia mu winy i wykonywania działań bezprawnych, po upływie niemal 27 lat od zmiany ustroju, godzi w godność zmarłego, jak również w godność samej ubezpieczonej, która ponosi z tego tytułu sankcję w postaci obniżenia świadczenia rentowego, co wydaje się ustanawiać ją jako współodpowiedzialną za przeszłość męża. Ponadto – w ocenie Sądu I instancji - zasadę godności należy rozpatrywać również w kontekście godnego życia na odpowiednim poziomie socjalnym. Ubezpieczonej renta rodzinna została przyznana w kwocie 2.862,78 zł netto i pobiera ona to świadczenie od prawie 10 lat, a na mocy zaskarżonej decyzji zostało ono obniżone do 1.063,59 zł, przy czym jak wskazała I. W. w odwołaniu jest ona osobą starszą, schorowaną, wymagającą opieki innych osób, przy czym co miesiąc musi zaopatrzyć się w niezbędne środki farmakologiczne, a miesięczne koszty utrzymania oscylują w granicach 2.000 zł. Świadczenie rentowe ubezpieczonej zostało obniżone do nieakceptowalnego poziomu.
Omawiane regulacje uderzają również w zasadę rządów prawa. Standard demokratyczny jest warunkiem koniecznym przystąpienia oraz pozostawania w UE. Demokracja jest jedną z podstawowych wartości wymienionych w powołanym wyżej art. 2 (...). Wstęp do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stanowi m. in., że ,,potwierdzając swoją głęboką wiarę w te podstawowe wolności, które są fundamentem sprawiedliwości i pokoju na świecie i których zachowanie opiera się głównie z jednej strony na rzeczywiście demokratycznym ustroju politycznym, a z drugiej – na jednolitym pojmowaniu i wspólnym poszanowaniu praw człowieka, do których się one odwołują”.
Zasada sprawiedliwości nie ma jednorodnego charakteru. Niewątpliwie wiążą się z nią m. in. równość praw, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem TK ocena sposobów urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej w danych warunkach wymaga zachowania przez sądownictwo konstytucyjne szczególnej powściągliwości. Trybunał Konstytucyjny uznaje kwestionowane przepisy za niezgodne z Konstytucją RP wtedy, gdy naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej nie budzi wątpliwości (...). Wykładnia ogólnego nakazu urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej musi uwzględniać treść szczegółowych norm konstytucyjnych. Należy tu wymienić w szczególności art. 20 Konstytucji RP. W myśl tego przepisu podstawę ustroju gospodarczego RP stanowi społeczna gospodarka rynkowa, oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych. Stosowanie zasady sprawiedliwości wymaga uwzględnienia szerokiego zakresu swobody pozostawionego ustawodawcy przy urzeczywistnianiu praw socjalnych.
Nie wydaje się, aby okoliczność wprowadzenia zasady odpowiedzialności zbiorowej, winy zbiorowej oraz uznania za osobę pracującą na rzecz państwa totalitarnego bez jakichkolwiek dowodów na bezprawną działalność, a jedynie w oparciu o kryterium zatrudnienia w służbach i ustanowienie w związku z tym represji w stosunku do małżonków tych osób na płaszczyźnie ich uprawnień do renty
rodzinnej wpisywała się w zasadę demokratycznego państwa prawnego i wynikającą z niej zasadę sprawiedliwości.
Sąd nawiązał też do zasady równości wyrażonej w art. 32 ustawy zasadniczej - wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1) oraz nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2). Podobnie stanowi art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Zasadę równości wyraża art. 10 Traktatu o Funkcjonowaniu UE: ,,Przy określaniu i realizacji swoich polityk i działań Unia dąży do zwalczania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną”. Zasadę niedyskryminacji wyraża z kolei art. 18 (...), zgodnie z którym: ,,W zakresie zastosowania Traktatów i bez uszczerbku dla postanowień szczególnych, które one przewidują, zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą przyjąć wszelkie przepisy w celu zakazania takiej dyskryminacji”. 
W orzecznictwie TK przyjmuje się, że zasada równości ,,polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących”.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że uprawnienia emerytalne nie mogą stanowić instrumentu represji prowadzonej przez państwo według kryterium służby w organach bezpieczeństwa państwa przed 1990 r. i to wobec małżonków osób, które
pełniły służbę w takich instytucjach. Świadczenia emerytalne przysługują za pełnienie służby, a nie za to, w jaki sposób była wykonywana. Obniżenie wysokości renty rodzinnej w związku z uznaniem osoby zmarłej, po której ta renta przysługuje, za osobę wykonującą służbę na rzecz państwa totalitarnego, powoduje naruszenie zasady równości i niedyskryminacji. 
Omawiane przepisy ustawy nowelizującej wydają się stanowić instrument polityki represyjnej państwa i to również wobec osób, które nie wykonywały zatrudnienia w organach służby przed 1990 r. Samo bycie małżonkiem byłego funkcjonariusza w żadnym wypadku nie może stanowić elementu różnicującego przesłanki przyznania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. Prawo podmiotowe ma przecież charakter indywidualny, a nie zbiorowy.
Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zasada ta jest pochodną szeroko rozumianego prawa do sądu, pojmowanego jako prawo do rzetelnego procesu sądowego, które zostało zagwarantowane również w ratyfikowanych przez Polskę aktach prawa międzynarodowego (art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 EKPCz). 
Koncepcja odgórnego przyjęcia winy i odpowiedzialności zbiorowej byłych funkcjonariuszy w kontekście oceny uprzednio obowiązującego ustroju państwa, co bezpośrednio przełożyło się na ograniczenie wysokości dotychczas otrzymywanego świadczenia rentowego przez małżonkę zmarłego, nie wpisuje się w zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości, niezależności i niezawisłości sędziowskiej. Odpowiedzialność została już niejako przesądzona przez ustawodawcę bez jakiejkolwiek indywidualizacji czynów poszczególnych osób i tym samym ustanowienie współodpowiedzialności małżonki za nieudowodnione czyny zmarłego. Doszło zatem do przyjęcia uniwersalnego wzorca, że każdy z funkcjonariuszy pełniących służbę przed 1990 r. dopuszczał się czynów przestępczych i należy im ograniczyć prawa emerytalno-rentowe, podobnie traktując ich bliskich pobierających świadczenia rentowe po nich przysługujące. Powyższe ustalenie winno jednak leżeć w gestii niezawisłego sądu, niezależnego od władzy ustawodawczej i niezwiązanego ustawą wprowadzającą koncepcję odpowiedzialności zbiorowej oraz ustawodawczy wymiar sprawiedliwości, powodujący automatyzm w stosowaniu prawa. 
W aktach osobowych zmarłego B. W. brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność dopuszczania się przez niego przestępstw, zwalczania opozycji czy innych działań godzących w prawa i wolności obywateli, wobec czego ograniczenie uprawnień rentowych jego małżonki jawi się jako nieznajdujące żadnego uzasadnienia.
W kontekście niniejszych rozważań niezwykle istotne znaczenie ma zasada proporcjonalności, która reguluje warunki wykonywania uprawnień Unii Europejskiej. Ma ona na celu wyznaczenie działań podejmowanych przez instytucje UE w ramach określonych granic. W myśl art. 5 ust. 4 (...) zgodnie z zasadą proporcjonalności zakres i forma działania Unii nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów Traktatów. W polskim prawie zasada proporcjonalności została wyprowadzona z art. 2 Konstytucji stanowiącego o zasadzie demokratycznego państwa prawa. Na tle ustawy nowelizującej z 2016 r. naruszenie zasady proporcjonalności polega na tym, że doszło do ustanowienia konstrukcji winy zbiorowej w związku z samym pozostawaniem w służbie w organach bezpieczeństwa państwa, bez zbadania aktywności danej jednostki w tychże służbach oraz braku wprowadzenia zróżnicowania sankcji w zależności od przebiegu służby. Ponadto doszło do pogorszenia sytuacji w zakresie uprawnień rentowych osób takich jak małżonek ubezpieczonej i ubezpieczona w stosunku do innych ubezpieczonych, których małżonkowie zostali skazani za przestępstwo i w związku z tym utracili prawo do świadczeń emerytalno-rentowych, bowiem otrzymali świadczenia z powszechnego systemu emerytalnego z przelicznikiem 1,3 i nie ograniczano ani im, ani im bliskim wysokości świadczeń. W wątpliwość należy poddać również konieczność wprowadzenia omawianych regulacji, mając na uwadze ich cel tj. rozliczenie się z historycznym już ustrojem państwa i osobami, które były jego częścią. Brak jest jednak dotąd nieznanych okoliczności, które po niemal 27 latach od obalenia poprzedniego ustroju uzasadniałyby ustanawianie kolejnych sankcji dla ówczesnych pracowników służb i ich najbliższych w kontekście uprawnień emerytalno-rentowych. 
Brak jest celu publicznego, na rzecz którego wprowadzona regulacja miałaby działać, jak również nie została zachowana proporcjonalność ingerencji w prawa nabyte względem celu, któremu regulacja miałaby służyć, ani konieczność takiego ukształtowania regulacji prawnych w zakresie zabezpieczenia społecznego.
Ustawa nowelizująca niewątpliwie godzi w prawo własności ubezpieczonej, umniejszając jej dobra majątkowe. Zgodnie z art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w P. 20 marca 1952 r., każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. 
O ochronie prawa własności stanowią również art. 17 Karty Praw Podstawowych UE, art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, jak i art. 64 Konstytucji RP. Państwo bezpodstawnie zaingerowało w prawo własności ubezpieczonej uzasadniając to okolicznością pozostawania w związku małżeńskim z osobą zatrudnioną w organach policyjnych przed 1990 r. Ubezpieczona natomiast nigdy nie pełniła służby w organach bezpieczeństwa państwa.
Reasumując należy wskazać, iż powołane jako podstawa zaskarżonej decyzji regulacje wprowadzone ustawą nowelizującą z 2016 r. naruszają opisane powyżej podstawowe zasady prawa unii europejskiej, jak i wzorce konstytucyjne stanowiące ich odpowiedniki.
Podstawa rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma zatem mieszany charakter, opierający się o wyżej wymienione wzorce konstytucyjne i prawo traktatowe.
Sąd Okręgowy miał na uwadze, że sprawa konstytucyjności ustawy „dezubekizacyjnej” z 2016 r. już w 2017 r. trafiła do Trybunału Konstytucyjnego, ale do tej pory nie została wyznaczona rozprawa. Sąd nie znalazł podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania, aż do momentu rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał.
Sądy okręgowe mogą rozstrzygać odwołania niezależnie od wyniku postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zakresem pytania prawnego nie jest objęta bowiem kwestia, czy sprawa dotycząca obniżenia emerytury i renty została załatwiona przez organ rentowy zgodnie ze standardem wyznaczonym przez art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. 
Obowiązujący w Polsce system źródeł prawa przesądza, że w myśl art. 91 ust. 2 w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji, ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową.
Pozwany w apelacji zarzucił rozstrzygnięciu:
-  naruszenie przepisów prawa materialnego;
– art. 24 a ust. 1-3 policyjnej ustawy emerytalnej poprzez jego niezastosowanie;
- art. 24 ust. 4 policyjną ustawy emerytalnej poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że Odwołująca nie powinna podlegać rygorom przewidzianym w tych przepisach tj. obowiązkowi wykazania, że jej małżonek przed 1990 r. bez wiedzy przełożonych bez wiedzy przełożonych podjął współpracę i czynnie wspierał osoby bądź organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego;
- § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego Funkcjonariuszy… poprzez jego zupełne pominięcie i niezastosowanie;
- art. 13a ust. 5 policyjnej ustawy emerytalnej, poprzez zupełne pominięcie dowodu jakim jest informacja o przebiegu służby, podczas gdy zgodnie z naruszonym przepisem informacja o przebiegu służby jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych przez właściwe organy a z zebranego w sprawie materiału dowodowego, informacji wystawionej przez Instytut Pamięci Narodowej oraz akt zmarłego męża Odwołującej się wynika, iż pełnił On służbę na rzecz totalitarnego państwa;
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą w szczególności na przyjęciu, iż okres wskazany w (...) nie jest okresem służby na rzecz totalitarnego państwa, podczas gdy z treści dokumentów wynika, iż jednostki w których pełnił służbę zmarły znajdują się w katalogu zawartym w art. 13b policyjnej ustawy emerytalnej.
W konsekwencji pozwany wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku oraz oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Rozstrzygnięcie jest prawidłowe, co czyni apelację nieuzasadnioną i jako taka podlegała oddaleniu.
Zarzuty apelacyjne w ogóle nie odnoszą się do argumentacji rozstrzygnięcia, tylko ograniczają się do bazowania na literalnym brzmieniu norm prawnych odczytywanych wprost bez żadnej refleksji – choćby w kontekście treści zaprezentowanych w uzasadnieniu apelacji rozważań.
Sąd odwoławczy zgadza się z poczynionymi przez Sąd I instancji ustaleniami faktycznymi (w istocie niespornymi) oraz zasadniczo zgadza się ze sferą motywacyjną. Jednak przełożenie tych rozważań na ocenę zgodności przepisów, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji z przepisami Konstytucji RP, a także prawa unijnego, jawi się jako przedwczesne.
W pierwszej kolejności zadaniem Sądu powinno być właściwe odkodowanie treści normatywnej wskazanej regulacji i ten zabieg powinien być dokonany w zgodzie z przepisami Konstytucji RP.
Przed możliwością pomocy przy właściwym odkodowania także normy wynikającej z art. 24a policyjnej ustawy emerytalnej stanął Trybunał Konstytucyjny, który w sprawie P 6/19 miał odpowiedzieć na zapytania prawne wystosowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie w postanowieniu z dnia 29 maja 2019r.: a) czy art. 24a w związku z art. 13b i art. 15c ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji… w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy… są zgodne z art. 2, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 67 ust 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP — w zakresie w jakim na nowo kształtują wysokość renty rodzinnej osób uprawnionych do tego świadczenia, pomimo znacznego upływu czasu od zakończenia służby na rzecz totalitarnego państwa przez członka ich rodziny i w zakresie w jakim przerzucają na uprawnionych do tego świadczenia obowiązek udowodnienia, że zmarły funkcjonariusz, po którym ustalono ich prawo do renty rodzinnej podjął współpracę i czynnie wspierał osoby i organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego; b) czy art. 24a oraz art. 13 ust. 1 lit. 1C w związku z art. 13b ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji… w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy… - jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 67 ust 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP — chociaż różnicuje wysokość renty rodzinnej po zmarłym funkcjonariuszu Policji poprzez wprowadzenie w art. 24A ust.2 regulacji ustawowej ograniczającej wysokość tej renty z wypracowanej wysługi emerytalnej a w szczególności wynikającej ze służby uprawnionego do renty po dniu 31 lipca 1990 r. i z pominięciem zwiększenia wysokości emerytury w związku z inwalidztwem pozostającym w związku ze służbą, co powoduje nierówne traktowanie uprawnionych do renty rodzinnej w stosunku do tych, którzy pobierają świadczenie po funkcjonariuszach którzy rozpoczęli służbę po raz pierwszy po 31 lipca 1990 r.
 Mimo upływu półtora roku
- Trybunał Konstytucyjny nie podjął się rozstrzygnięcia tej kwestii, choć nic nie stało na przeszkodzie w rozstrzygnięciu szeregu innych spraw, które wpłynęły do Trybunału znacznie później.
Uczynił to natomiast Sąd Najwyższy rozstrzygając w sprawie III UZP 1/20 zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku (Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. – (...) ) w następujący sposób: Kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (…) powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.
W istocie swej Sąd Najwyższy odpowiada na podstawowy zarzut postawiony w apelacji wywiedzionej w niniejszej sprawie a także rozważania wokół interpretacji najistotniejszego z perspektywy rozstrzygnięcia pojęcia, tj pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa”, przedstawiając właściwe rozumienie art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy…
Przy takiej interpretacji, jaka została przedstawiona we wskazanej uchwale, pytanie zadane Trybunałowi Konstytucyjnemu pozbawione jest jakiegokolwiek znaczenia, wychodzi ono bowiem z fałszywych założeń interpretacyjnych. Tak bowiem rozumiana regulacja wyklucza możliwość interpretowania, na którą w zapytaniu do Trybunału wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie przynajmniej wobec tych funkcjonariuszy, którym nie udowodniono popełnienia indywidualnych czynów naruszających podstawowe prawa i wolności człowieka. Oczywiście wobec braku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, powyższe rozważania stanowią czyste spekulacje, niemniej jednak uznając spójność działania najwyższych organów władzy sądowniczej należy przyjąć, że takie stanowisko ma logiczne podstawy.
Mając na względzie, że pozwany jakimikolwiek dowodami – co słusznie stwierdził Sąd I instancji – nie wykazał, by małżonek wnioskodawczyni wykonywał kiedykolwiek zadania, polegające na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli, nie zostało spełnione kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” upoważniające do weryfikacji świadczenia emerytalnego.
Czynienie w tej materii dalszych rozważań poza odwołaniem się do treści uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III UZP 1/20 oraz jej ustnych motywów zaprezentowanych przez Przewodniczącego i Sędziego Sprawozdawcę, a także ustaleń i tej części rozważań Sądu Okręgowego, które są krytyczne względem istoty odpowiedzialności zbiorowej prezentowanej przez pozwanego, mijało by się z celem i rozwadniało klarowną materię.
Jedynym podsumowaniem może być stwierdzenie, że pozwany w niniejszej sprawie nie wykazał, że małżonek wnioskodawczyni w okresie swej służby, tj. w okresie kształtowania swego (a następnie swej małżonki – jako pochodnego) świadczenia emerytalno–rentowego, postępował w sposób niegodziwy służąc na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu tego pojęcia wskazanym przez Sąd Najwyższy. Nie może zaś budzić wątpliwości, że zgodnie z ogólnymi regułami dowodowymi kontradyktoryjnego procesu cywilnego, obowiązek wykazania przesłanki umożliwiającej weryfikowanie świadczenia emerytalnego wnioskodawcy (służba na rzecz totalitarnego państwa) obciążał pozwanego.

W tym stanie rzeczy apelacja została oddalona stosownie do art. 385 k.p.c.
SSA Grażyna Czyżak SSA Michał Bober SSA Daria Stanek