WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Michał Bober
Sędziowie: SA Daria Stanek
SO del. Beata Golba - Kilian
po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2020 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy D. D.
Przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. o wysokość emerytury policyjnej na skutek apelacji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSW i A w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt VI U 1036/19
I.
oddala apelację;
II.
zasądza od Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSW i A w W. na rzecz D. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym

UZASADNIENIE

Wnioskodawca odwołał się od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie ustalającej wysokość renty inwalidzkiej oraz emerytury od dnia 1 października 2017 r. przy uwzględnieniu
przepisów art. 22 a oraz 15 c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 poz.708 ze zm.).
Pozwany wnosił o oddalenie odwołania.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił decyzje i przyznał wnioskodawcy prawo do obliczenia policyjnej renty inwalidzkiej i emerytury policyjnej poczynając od dnia 1 października 2017 r. w kwotach ustalonych z pominięciem art. 22a oraz art. 15c wskazanej powyżej ustawy. Rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach i rozważaniach:
Ubezpieczony od 1 października 1988 r. pełnił służbę jako funkcjonariusz w okresie służby przygotowawczej na stanowisku  młodszego inspektora w Wydziale II SB WUSW w E., który zajmował się kontrwywiadem. Ubezpieczony zajmował się tzw.
pozyskiwaniem źródeł związanych z Niemcami. Od października 1989 r. został zaliczony w nieetatowy stan słuchaczy Pododdziału Stacjonarnego Studium (...), którą ukończył w maju 1990 r. Z dniem 12 maja 1990 został odwołany ze stanu słuchaczy ww. szkoły i został przeniesiony do MO, do wydziału kryminalnego, formalnie jednak zwolniony został ze służby w SB na podstawie ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa z dniem 31 lipca 1990 r. W SB nigdy nie pracował w Wydziałach zajmujących się opozycja, klerem, rolnictwem, przemysłem. Jako słuchacz ww. szkoły nie wykonywał żadnych obowiązków służbowych. W 1990 przeszedł weryfikacje i został przyjęty do służby w (...), a następnie (...). Zajmował się zwalczaniem terroryzmu. Został nagrodzony brązowym orderem zasługi i zakończył służbę w stopniu majora. Nigdy nie był karany. Decyzją z dnia 2 lutego 2009 r. organ rentowy przyzna ubezpieczonemu policyjną emeryturę od dnia 1 marca 2009 r. W dniu 1 marca 2017 r. Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu sporządził informację o przebiegu służby ubezpieczonego, wskazując, że pełnił on służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy z 18 lutego 1994 r., od 1 października 1988 do 31 lipca 1990 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę ubezpieczonego opartą o zarzut krótkotrwałej służby przed 1990 r. (art. 8a ust. 1), orzeczenie to nie jest jednak prawomocne.
Ubezpieczony nie był karany za przestępstwo związane ze służbą w SB, został natomiast, bez względu na okoliczności służby, w tym jej przebieg po 1990 r., naznaczony jako uczestnik systemu bezprawia przy czym przyjęto związanie sądu ustawodawczym wymiarem sprawiedliwości i bez zbadania jego indywidualnej winy obniżono wysokość emerytury na podstawie ustawy, która budzi wątpliwości z punktu widzenia zasady ciągłości państwa (art. 2 i art. 241 Konstytucji) oraz związania RP traktatem o Unii Europejskiej (art. 4 i art. 6 (...)). Wątpliwości sądu budzi też, czy bez podważenia praw - zasad podstawowych Unii Europejskiej może on być związany przejawem ustawodawczego wymiaru sprawiedliwości.
Do zasad ustrojowych prawa wspólnotowego należy zaliczyć między innymi zasadę pierwszeństwa prawa wspólnotowego wobec porządków prawnych państwa członkowskich oraz zasadę bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego. Pierwsza ze wskazanych zasad jest związana z istotą prawa wspólnotowego i samych wspólnot, wynika bowiem z transferu niektórych atrybutów władzy suwerennej państwa członkowskich na WE. Gdy chodzi o uznawanie pierwszeństwa: traktat EWG tworzy własny system prawny, zintegrowany z systemami prawnymi państw członkowskich, który musi być stosowany przez ich sądy.
Byłoby sprzeczne z naturą takiego systemu, gdyby zezwalał na wprowadzenie państwom członkowskim zachowywania środków, które mogłyby naruszyć praktyczny efekt Traktatu. Moc wiążąca Traktatu i środków przyjętych na jego podstawie nie może się różnić w różnych państwach członkowskich wskutek stosowania środków krajowych, gdyż naruszałoby to funkcjonowanie systemu wspólnotowego oraz narażałoby osiągnięcie celów Traktatu na niebezpieczeństwo. Zgodnie z zasadą pierwszeństwa stosunki między prawem pierwotnym i wtórnym, a krajowym państwa członkowskich są takie, że prawo wspólnotowe automatycznie powoduje bezskuteczność postanowień prawa krajowego, a także przesądza o ważności przyjęcia nowych postanowień prawa krajowego w zakresie w jakim byłoby ono sprzeczne z prawem wspólnotowym. Sądy krajowe nie mogą uwzględniać przepisów krajowych sprzecznych z wcześniejszą lub późniejszą normą wspólnotową. Mając na uwadze art. 9 i art. 91 Konstytucji oraz art. 4 ust. 3 i art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 dalej (...)), zgodnie z którymi prawa podstawowe Unii Europejskiej mają charakter praw bezpośrednio stosowalnych, w takiej sytuacji każdy sędzia krajowy z powołaniem się na zasadę efektywnej kontroli sądowej ma nie tylko prawo, ale obowiązek pominąć w procesie sądowego stosowania prawa, ustawy oraz praktyki sprzeczne z zasadami podstawowymi Unii Europejskiej. Sędzia krajowy ma obowiązek stosowania praw podstawowych UE z prawem pominięcia regulacji krajowych naruszających te prawa. Bezpośrednio obowiązujące prawo Unii powinno być bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich, w tym w wypadku Polski na podstawie art. 9 i art. 91 pkt 3 Konstytucji RP. Zasady podstawowe UE wywołują w sferze praw podmiotowych skutek bezpośredni. Na mocy art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej zasady podstawowe UE zawarte w Karcie Praw Podstawowych (Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) stają się fundamentalnym elementem porządku prawnego Unii
Na mocy art. 6 (…) możliwe jest sięganie do zasad ogólnych prawa UE, gwarantujących prawa podstawowe. Stanowią one część prawa pierwotnego.
Przepis art. 6 (...) rozróżnia między prawami, wolnościami, zasadami, określonymi w Karcie (ust. 1) i prawami podstawowymi, zagwarantowanymi w Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wynikającymi z tradycji konstytucyjnych, wspólnych państwom członkowskim, stanowiącymi część prawa UE, jako zasady ogólne prawa (ust. 3). Natomiast prawa "orzecznicze" nie zostały formalnie skodyfikowane, lecz stanowią rezultat orzecznictwa Trybunału, który "odkrywał" te prawa i określał ich prawne kontury, a jednocześnie nadał im status zasad prawa. Obie kategorie praw podstawowych stanowią część prawa pierwotnego: pierwsze z nich z uwagi na treść art. 6 ust. 1 (...), który przyznaje Karcie moc równą Traktatom, drugie - ze względu na orzecznictwo (...), które nadało im taką rangę. 
Odwołując się w związku z tym do praw podstawowych Unii Sąd uznał, że przypisanie ubezpieczonemu odpowiedzialności, bez udowodnienia winy (a nawet bez badania okoliczności jego służby) za działania Służby Bezpieczeństwa uzasadnia zarzut naruszenia godności ludzkiej. Termin "godność człowieka" pojawia się m. in. w Preambule Karty Narodów Zjednoczonych, w (...) Deklaracji Praw Człowieka z 1948, (art. 1), w Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka, a także w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Art. 1 Karty Praw Podstawowych, wprost określa to prawo jako nienaruszalne.
TK w wyroku z dnia 4 kwietnia 2001 r. (K 11/00) stwierdził, że „zakaz naruszania godności ludzkiej ma charakter bezwzględny i dotyczy wszystkich. Natomiast obowiązek poszanowania i ochrony godności ludzkiej nałożony został na władze państwa.”
Ustawa z 16 grudnia 2016 r., obejmuje swoim zakresem wszystkich byłych funkcjonariuszy jednostek wymienionych w art. 13B, bez względu na zajmowane stanowisko, wykonywane czynności czy osobistą postawę. Tym samym proklamuje ona wobec nich zasadę odpowiedzialności zbiorowej, sprzeczną z zasady rządów prawa. Zasada rządów prawa zakłada bowiem, że państwowe środki przymusu mogą być użyte tylko w określonych z góry przypadkach, a tym samym wyklucza wiązanie indywidualnej odpowiedzialności wobec funkcjonariuszy jedynie ze służbą w istniejących przed 1990 r. instytucjach. W tym miejscu należy też zaakcentować, że wysokość emerytury ubezpieczonego uległa już obniżeniu zgodnie z poprzednią ustawą obniżającą wysokość świadczeń byłych funkcjonariuszy. W tamtym jednak wypadku przyjmowano współczynnik 0,7% do wyliczenia podstawy świadczeń, zaskarżona decyzja przyjmowała natomiast za każdy rok służby do 1990 współczynnik 0,0% oraz limit wysokości emerytury na poziomie przeciętnego świadczenia z systemu powszechnego. Wydaje się, zatem że doszło do podwójnego karania tej samej osoby za to samo. Tymczasem zasada „ne bis in idem” zawiera zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar w prawie karnym, lecz także przy zastosowaniu innych środków represyjnych, w tym sankcji karno - administracyjnych. Np. na gruncie prawa konkurencji w prawie europejskim sformułowano w doktrynie pogląd, że „gwarancyjny charakter zakazu określonego wprost w art. 50 Karty Praw Podstawowych UE rozumiany jest przedmiotowo bardzo szeroko i nie ogranicza się do gałęzi jaką stanowi prawo karne sensu stricto. Jego rdzeń pozostaje zasadniczo w obrębie prawa karnego materialnego i procesowego, ale statyczne podejście ustępuje potrzebie dynamicznej wykładni dorobku prawa unijnego (…) przy niezmienianym zasadniczo tekście regulacji materialnoprawnych i procesowych odnoszących się do tej konstrukcji, następuje wyraźna ewolucja w drodze stosowanej wykładni sankcjonującej obecnie tą zasadę nie tylko w obrębie prawa karnego , lecz także dyscyplinarnego, administracyjnego i innych, zawierających środki o charakterze represyjnym
Decydująca jest tu nie tyle kwalifikacja prawna, ile dolegliwość sankcji dla podmiotu, którego dotyczą, niebezpieczeństwo kumulacji środków naruszających także zasadę proporcjonalności. Tym samym może być ona również rozważana na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych.
W świetle art. 14 EKPCz wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Odpowiedź, co do naruszenia tej zasady wymaga zdefiniowania tzw. cechy relewantnej porównywanych podmiotów. Zasada równości polega bowiem na nakazie jednakowego traktowania podmiotów prawa posiadających daną cechę istotną (relewantną). Z kolei ustawodawca nie może określać kręgu osób uprawnionych w sposób dowolny, co oznacza, że kształtując konkretne prawa, musi przyznawać je wszystkim podmiotom charakteryzującym się daną cechą istotną. Odstępstwa od równego traktowania podmiotów podobnych muszą mieć charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią danego unormowania oraz służyć realizacji tego celu i treści; po drugie mieć charakter proporcjonalny, a więc waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych; po trzecie, pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, w szczególności z zasadą sprawiedliwości społecznej. Tymczasem na mocy omawianej ustawy wprowadzono fikcję prawną, iż w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi 0% podstawy wymiaru - za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b i 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz 2-4. Wysokość emerytury ustalonej zgodnie z tymi przepisami nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro jednak cechą relewantną zróżnicowania praw emerytalnych i rentowych w rozumieniu zasady równości nie może być zakład pracy lub charakter tej pracy („emerytura należy się za pełnienie służby, a nie za sposób jej pełnienia), to naruszeniem zasady równości jest uznanie okresu pracowniczego za niepracowniczy. 
W związku z naruszeniem zasady równości pozostają też następujące okoliczności. Zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 18 lutego 1994 r.:
1. Prawo do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie ustawy nie przysługuje funkcjonariuszowi, który został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 Kodeksu karnego lub wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które zostało popełnione przed zwolnieniem ze służby.
2. Skazanie emeryta albo rencisty prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 Kodeksu karnego lub wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione przed zwolnieniem ze służby, powoduje utratę prawa do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie ustawy.
W razie skazania funkcjonariusza przysługuje mu jednak świadczenie z systemu powszechnego, które nie przysługuje za to ubezpieczonemu za lata służby przed 31 lipca 1990 r. Chodzi, więc o regulację surowszą wobec ubezpieczonego niż wobec sprawcy skazanego prawomocnym wy rokiem za przestępstwo, choć jak należy ponownie zaakcentować, ubezpieczonemu nie zarzucono nawet popełnienie przestępstwa w związku ze służbą w SB. Przeciwnie, po 1990 r. został przyjęty do służby w (...), po czym pełnił obowiązki służbowe w służbach specjalnych aż do 2009 r. Organ rentowy nie kwestionował, że służba ta była nienaganna.
Ubezpieczony, zaś podkreślał jej wagę oraz związane z nią ryzyko.
Porównanie sytuacji funkcjonariuszy, którzy zostali skazani za przestępstwo z sytuacją funkcjonariuszy formacji wymienionych w art. 13b oraz stwierdzenie, że nowela skutkuje ograniczaniem świadczeń w stosunku do wszystkich funkcjonariuszy dawnych służb, bez względu na konkretne okoliczności służby, prowadziło nadto do wniosku o naruszeniu zasady proporcjonalności. Wymaga ona, aby władze nie ograniczały praw i wolności jednostek w stopniu większym niż niezbędny do osiągnięcia zamierzonego celu.
W wyroku z dnia 11 maja 2007 r., K 2/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że „winę, mającą charakter indywidualny, a nie zbiorowy - należy udowodnić w każdym indywidualnym wypadku (…). To znaczy także, że należy zagwarantować (...) domniemanie niewinności do czasu udowodnienia winy" Sąd Okręgowy podzielił pogląd, że nowela stanowiąca podstawę zaskarżonej decyzji akceptuję koncepcję winy zbiorowej, która nie pozwala na sprawowanie sądowego wymiaru sprawiedliwości, Przyjęcie, że wszyscy funkcjonariusze służb specjalnych wymienionych w katalogu z art. 13b ustawy łamali prawo, tak jak czyniło to niesprecyzowane bliżej państwo totalitarne skutkuje bowiem zbiorową odpowiedzialnością każdego z nich. W takiej sytuacji również sąd nie ma możliwości weryfikacji decyzji organu w oparciu o indywidualne okoliczności sprawy, co należy do kompetencji niezawisłego sądu.
Sąd podzielił zatem pogląd o sprzeczności ustawy z prawem do rzetelnego procesu sądowego (art. 6 (...), Dz. U. z 1993, nr 61 poz. 284). Bezspornym jest, iż do istoty prawa do emerytury należy zapewnienie środków utrzymania w razie zaprzestania pracy w związku z osiągnięciem określonego wieku lub powstaniem niezdolności do pracy. Podstawowym celem konstytucyjnym prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego jest zagwarantowanie godnego poziomu życia w warunkach obniżonej zdolności do zarobkowania, wynikającej z podeszłego wieku lub niezdolności do zatrudnienia.
Zgodnie z Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r., zmienioną Protokołami nr (...) oraz uzupełniona protokołem nr (...), to jest art. 1 Protokołu nr (...) do przedmiotowej Konwencji sporządzonym 20 marca
1952 r. oraz 16 września 1963 r., każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt zaś nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego. W skład mienia chronionego przez art. 1 protokołu nr (...) wchodzą zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchome. Co się zaś tyczy praw emerytalnych, to zalicza się je do osobistych dóbr majątkowych o takim charakterze.
W ocenie Sądu, skoro do bardzo poważnego obniżenia wysokości emerytury ubezpieczonego doszło w sposób arbitralny, a mający charakter represji karnej, uzasadnione było przyjęcie, że decyzja narusza prawo własności ubezpieczonego, to jest przywołany art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji oraz art. 17 KPP w zw. z art. 6 (...).
Ubezpieczony jest obywatelem RP, a więc i obywatelem Unii i ma w związku z tym prawo odwoływać się do traktatów (stosownie do art. 20 ust. 2 (...)obywatele Unii korzystają z praw i podlegają obowiązkom przewidzianym w Traktatach. Zaś „pozbawienie (ograniczenie w prawach) grupy obywateli uprawnień ubezpieczeniowych, sądowych czy naruszenie godności, zagwarantowanych przez międzynarodowy i europejski system ochrony praw człowieka, narusza art. 4 ust. 3 zd. 3 (...) poprzez utrudnianie przez państwo polskie osiągnięcia celów Unii Europejskiej, określonych w art. 3 (...). Dochodzi nie tylko do nieprzestrzegania przepisów Traktatów i aktów prawa wtórnego (dyrektyw równościowych i antydyskryminacyjnych), ale podważanie samej istoty integracji.
Obywatelstwo Unii, którego rdzeniem są prawa podstawowe, nie może oznaczać, iż obywatele Unii podlegają różnej ochronie w zakresie praw podstawowych, a prawa te nie mają charakteru powszechnego. Odrzucenie takiej wykładni neguje aksjologie UE jako powszechnej przestrzeni bezpieczeństwa, wolności i równości. (art. 67 ust. 1 (...)).” Skoro zaś sąd krajowy ma obowiązek stosowanie praw podstawowych UE z pierwszeństwem przed prawem krajowym (art. 6 ust. 3 (...) nie pozwala państwom członkowskim na odstąpienie od wykonywania zobowiązań wynikających z prawa Unii nawet pod pretekstem ochrony tożsamości narodowej) to Sąd pominął w niniejszej sprawie zastosowanie przepisu art. 15c ustawy z 16 grudnia 2016 r., który w jego ocenie był z nimi sprzeczny, stosownie do normy wywiedzionej z przepisów art. 2 (...), art. 3 (...), art. 4 ust. 3 (...), art. 6 (...), w zw. z art. 20 ust. 2 (…) oraz art. 67 (...).
W apelacji od wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie:
• art. 15 c ust 1-3 w zw. z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. ustawy zaopatrzeniowej oraz art. 1 i art. 2 ust 1 i ust 4 ustawy z dnia 16.12.2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji…, poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy bezspornym jest, iż Odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa zdefiniowaną w art. 13b ust 1 pkt 5 lit b tiret drugi oraz lit e tiret piąty ustawy zaopatrzeniowej, a w związku z tym spełnione zostały przesłanki warunkujące ponowne przeliczenie jego świadczeń z zabezpieczenia społecznego służb mundurowych;
• art. 15 c w zw. z art. 13 a ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18.10.2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji… poprzez ich niezastosowanie, a tym samym błędne ustalanie wysokości policyjnej emerytury w stosunku do byłego funkcjonariusza pełniącego służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ust 1 pkt 5 lit b tiret drugi oraz lit e tiret piąty ustawy zaopatrzeniowej;
• naruszenie § 14 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia MSWiA z dnia 18.10.2004 r. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym niewłaściwe zastosowanie zasad ustalania wysokości policyjnej emerytury w stosunku do byłych funkcjonariuszy, pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ust 1 pkt 5 lit b tiret drugi oraz lit e tiret piąty ustawy zaopatrzeniowej;
• naruszenie art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dla ustalenia odpowiedzialności funkcjonariusza za służbę na rzecz totalitarnego państwa, niezbędne jest wykazanie indywidualnej winy za popełnienie przestępstwa związanego z bezprawnymi działaniami policji politycznej, podczas gdy z literalnego brzmienia art. 13b wprost wynika, że przepis ten nie odnosi się w ogóle do wykonywanych przez funkcjonariusza czynności, a jedynym kryterium pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa jest fakt jej wykonywania w okresie od dnia 22.07.1944 r. do dnia 31.07.1990 r. w wymienionych w tym przepisie jednostkach organizacyjnych;
• art. 177 §1 pkt. 3 k.p.c. w zw. z art. 188 oraz art. 193 Konstytucji RP poprzez nie zawieszenie postępowania z uwagi na skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego odnośnie zgodności z Konstytucją RP samego sposobu i trybu
uchwalenia ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji… jak i zapisów art. 15c, 22a, 24a tej policyjnej ustawy zaopatrzeniowej, zarejestrowanych pod sygn. akt P 4/18 oraz P 16/19;
• art. 2 , art. 32, art. 31 ust 3 Konstytucji RP w związku z art. 188, art. 178, art. 193 Konstytucji RP oraz art. 15C ustawy zaopatrzeniowej, poprzez autonomiczne uznanie, iż art. 15c ustawy zaopatrzeniowej narusza zasadę demokratycznego państwa prawa, zasadę równości wobec prawa, oraz zasadę ochrony praw nabytych, w sytuacji gdy zakwestionowany przepis wprowadzony został w celu zniwelowania nieuzasadnionych przywilej, niesłusznie przyznanych funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa oraz wobec braku konstytucyjnych gwarancji wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i dopuszczanej zarówno przez przepisy krajowej jak i prawo europejskie możliwości dokonywania modyfikacji reguł przyznawania świadczeń z zaopatrzenia społecznego;
• art. 2 ust. 1 i ust 4 ustawy z dnia 16.12.2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji… w zw. z art. 15c ustawy zaopatrzeniowej poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy z informacji o przebiegu służby Nr (...)
z dnia 01.03.2017 r., która została przedstawiona przez Instytut Pamięci Narodowej, wynika jednoznacznie, że Odwołujący się w okresie od dnia 01.10.1988 r. do dnia 31.07.1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art.
13b zaopatrzeniowej;
• art. 1 Protokołu Nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 6, art. 7 i art. 14 (...) w zw. z art. 90 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 21 art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., nr. 78 poz. 483 z późn. zm.) w zw. z art. 15c ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego niezastosowanie i wydanie orzeczenia z pominięciem obowiązujących przepisów prawa;
• art. 193 Konstytucji RP poprzez niezwrócenie się przez Sąd I instancji do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem o zgodność art. 15c ustawy zaopatrzeniowej z Konstytucją RP oraz prawem europejskim, a w konsekwencji samodzielne rozstrzygniecie niejako „w zastępstwie" Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności art. ustawy zaopatrzeniowej, w oparciu o który wydana została zaskarżona decyzja, co w konsekwencji spowodowało wydanie orzeczenia nieuwzględniającego regulacji wynikającej z powołanych przepisów ustawy zaopatrzeniowej,
• art. 188 Konstytucji RP poprzez samodzielne rozstrzygniecie niejako „w zastępstwie" Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, w oparciu o który wydana została zaskarżona decyzja, pomijając wynikającą z tego przepisu wyłączną kompetencję Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzania zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,
• art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP w zw. z art. 15c ustawy zaopatrzeniowej poprzez błędną ich wykładnię, co doprowadziło do przyjęcia przez Sąd I instancji, iż w skutek ponownego przeliczenia świadczenia Odwołującego dokonanego na podstawie przepisów ustawy dezubekizacyjnej z 2016 r., oraz art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, doszło do naruszenia jego praw nabytych, prawa własności, zasadę równości podczas gdy powołane przepisy Konwencji jak również Konstytucji RP umożliwiają ingerencję w te prawa oraz nie gwarantują nienaruszalności wysokości przyznanego uprzednio świadczenia,
• art. 1 Protokołu Nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 6, art. 7 i art. 14 (…) w zw. z art. 90 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 21 Konstytucji RP i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP w zw. z art. 15c ustawy zaopatrzeniowej poprzez błędną ich wykładnię, co doprowadziło do przyjęcia przez Sąd I instancji, iż w skutek ponownego przeliczenia świadczenia Odwołującego dokonanego na podstawie przepisów ustawy dezubekizacyjnej z 2016 r., oraz art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, doszło do naruszenia jego praw nabytych, prawa własności, zasadę równości oraz godności podczas gdy przepisy ustawy dezubekizacyjnej nie pozbawiły Odwołującego się świadczenia z zaopatrzenia emerytalno —rentowego, a jego wysokość została jedynie ograniczona, w związku z tym nieprawidłowe jest również przyjęcie przez sąd I instancji, iż świadczenie Odwołującego uległo drastycznemu obniżeniu i w związku naruszona została zasada proporcjonalności,
którą należy brać pod uwagę oceniając dopuszczalność oraz zgodność z Konwencją i Konstytucją RP dokonywanych przez prawodawcę zmian w przepisach odnoszących się do zaopatrzenia emerytalno —rentowego,
• art. 233 kpc w zw. z art. 13b ustawy zaopatrzeniowej poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, a w związku z tym bezpodstawne uznanie przez sąd I instancji, wbrew jednoznacznym ustaleniom dokonanym w toku postępowania dowodowego, iż służba Odwołującego nie stanowi „służby na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu ustawy
zaopatrzeniowej, w sytuacji udowodnienia w toku postępowania pełnienia tej służby w charakterze młodszego inspektora Wydziału II SB WUSW, zajmującego się kontrwywiadem, a więc jednego z najistotniejszych zadań w policji politycznej;
• art. 2, art. 3, art. 4, art. 6, Traktatu o Unii Europejskiej poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż ogólne zasady w tych przepisach sformułowane zakazują zmian warunków przyznawania oraz określania wysokości świadczeń z tytułu zaopatrzenia społecznego, a w związku z tym przepisy wydane w stosunku do funkcjonariuszy byłych służb bezpieczeństwa są niezgodne z normami z tych przepisów wynikającymi i nie powinny być stosowane przez sądy powszechne, pomimo odmiennej oceny tej kwestii zarówno przez Trybunał Konstytucyjny RP ja równie (...),
• art. 67 (...) z uwagi na brak bezpośredniego skutku tego przepisu wobec państw członkowskich, wskazany przepis nie przyznaje żadnych bezpośrednich praw jednostce oraz nie ustanawia obowiązków w stosunku do jednostki, które respektować winny państw członkowskich lub instytucje UE;
• art. 20 ust 2 (...) z uwagi na brak związku zapisanej w nim zasady z niniejszą sprawą.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania
- ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Rozstrzygnięcie jest prawidłowe, co czyni apelację nieuzasadnioną i jako taka podlegała oddaleniu.
Sąd odwoławczy zgadza się z poczynionymi przez Sąd I instancji ustaleniami faktycznymi (w istocie niespornymi) oraz zasadniczo zgadza się ze sferą motywacyjną. Jednak przełożenie tych rozważań na ocenę zgodności przepisów, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji z przepisami Konstytucji RP a także regulacjami prawa unijnego jawi się jako przedwczesne.
W pierwszej kolejności zadaniem Sądu powinno być właściwe odkodowanie treści normatywnej wskazanej regulacji i ten zabieg powinien być dokonany w zgodzie z przepisami Konstytucji RP.
Przed możliwością właściwego odkodowania normy stanął Trybunał Konstytucyjny, który w sprawie P 6/19 miał odpowiedzieć na zapytanie prawne wystosowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie w postanowieniu z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt XIII 326/18: czy art. 15c, art. 22a oraz art. 13 ust. 1 lit. 1c w związku z art. 13b ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (…) są zgodne z art. 2, art. 30, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 67 ust 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP – z uwagi na ukształtowanie regulacji ustawowej w sposób ograniczający wysokość emerytury i renty mimo odpowiedniego okresu służby, w zakresie, w jakim dokonano tą regulacją naruszenia zasady ochrony praw nabytych, zaufania obywatela do państwa prawa i stanowionego przez niego prawa, niedziałania prawa wstecz, powodującego nierówne traktowanie części funkcjonariuszy w porównaniu z tymi, którzy rozpoczęli służbę po raz pierwszy po dniu 11 września 1989 r., skutkując ich dyskryminacją. Niestety, mimo upływu blisko trzech lat, Trybunał Konstytucyjny nie podjął się rozstrzygnięcia tej kwestii.
Uczynił to natomiast Sąd Najwyższy rozstrzygając w sprawie III UZP 1/20 zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku (Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. – (...) ) w następujący sposób: Kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (…) powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.
W istocie swej Sąd Najwyższy odpowiada na podstawowy zarzut postawiony w apelacji wywiedzionej w niniejszej sprawie, przedstawiając właściwe rozumienie art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy…
Gdyby przełożyć to na materię właściwą dla orzekania przez Trybunał Konstytucyjny, w kontekście zapytania postawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie uzyskalibyśmy następującą ocenę prawną: art. 15c, art. 22a oraz art. 13 ust. 1 lit. 1c w związku z art. 13B ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (…) rozumiane w ten sposób, że wskazane w nich kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka - są zgodne z art. 2, art. 30, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 67 ust 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak bowiem rozumiana regulacja wyklucza możliwość interpretowania, na którą w zapytaniu do Trybunału wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie przynajmniej wobec tych funkcjonariuszy, którym nie udowodniono popełnienia indywidualnych czynów naruszających podstawowe prawa i wolności człowieka. Oczywiście wobec braku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, powyższe rozważania stanowią czyste spekulacje, niemniej jednak uznając spójność działania najwyższych organów władzy sądowniczej należy przyjąć, że takie stanowisko ma logiczne podstawy.
Mając na względzie, że pozwany jakimikolwiek dowodami – co słusznie stwierdził Sąd I instancji – nie wykazał, by wnioskodawca wykonywał kiedykolwiek zadania, polegające na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli, nie zostało spełnione kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” upoważniające do weryfikacji świadczenia emerytalnego.
Także sam fakt służby w kontrwywiadzie, nie może być podstawą uznania, że wykonywał on służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Kontrwywiad stanowi służbę służącą ochronie każdego państwa bez względu na sposób ukształtowania ustroju tego państwa.
Oczywiście służba ta może być utożsamiana z – jak usiłuje przekonać pozwany – „policją polityczną”, aczkolwiek dopiero po dowodowym wykazaniu charakteru realizowanych czynności jako takie, które „służyły totalitarnemu państwu” a więc miały w sobie opisane powyżej cele. Sama zaś służba w kontrwywiadzie nie oznacza jeszcze wykonywania opisywanych powyżej zadań.
Czynienie w tej materii dalszych rozważań poza odwołaniem się do treści uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III UZP 1/20 oraz jej ustnych motywów zaprezentowanych przez Przewodniczącego i Sędziego Sprawozdawcę, a także ustaleń i tej części rozważań Sądu Okręgowego, które są krytyczne względem istoty odpowiedzialności zbiorowej prezentowanej przez pozwanego, mijało by się z celem i rozwadniało klarowną materię.
Z tych też przyczyn pozbawione jest sensu odnoszenie się do argumentacji apelacyjnej podporządkowanej kwestionowaniu tych ustaleń sądu, które służą wykazaniu sprzeczności spornej regulacji z przepisami Konstytucji RP oraz prawa unijnego.
Jedynym podsumowaniem może być stwierdzenie, że pozwany w niniejszej sprawie nie wykazał, że wnioskodawca w okresie swej służby, tj. w okresie kształtowania swego świadczenia emerytalno – rentowego, postępował w sposób niegodziwy służąc na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu tego pojęcia wskazanym przez Sąd Najwyższy. Nie może zaś budzić wątpliwości, że zgodnie z ogólnymi regułami dowodowymi kontradyktoryjnego procesu cywilnego, obowiązek wykazania przesłanki umożliwiającej weryfikowanie świadczenia emerytalnego wnioskodawcy (służba na rzecz totalitarnego państwa) obciążał pozwanego.
W tym stanie rzeczy apelacja została oddalona stosownie do art. 385 k.p.c.

SSA Daria Stanek SSA Michał Bober SO del. Beata Golba-Kilian